สสส. กับทางแพร่งงบประมาณ: ต้นทุนที่มองไม่เห็นของการเปลี่ยนระบบภาษี

ร่างแก้ไข พ.ร.บ. กองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ พ.ศ. 2544 เสนอเปลี่ยนแหล่งรายได้ของ สสส. จากการจัดเก็บเงินบำรุงกองทุนโดยตรงจากภาษีสุราและยาสูบ (ร้อยละ 2) มาเป็นการจัดสรรผ่านงบประมาณรายจ่ายประจำปี โดยมีผลตั้งแต่วันที่ 1 ตุลาคม 2570 โดยฝ่ายผู้เสนออ้างเรื่องวินัยการเงินการคลัง แต่ภาคประชาสังคมกังวลถึงผลกระทบเชิงสถาบัน 2 ด้านหลัก คือ 1. การสูญเสียความเป็นอิสระในการกำหนดวาระนโยบาย (Agenda-setting) ที่อาจถูกแทรกแซงโดยฝ่ายการเมือง และ 2. การสูญเสียความสามารถในการจัดลำดับความสำคัญของงานสร้างเสริมสุขภาพที่เน้นผลลัพธ์ระยะยาว สสส. ปัจจุบันทำหน้าที่เป็นตัวเร่ง (Catalyst) ในการแก้ปัญหาสังคมที่หน่วยงานรัฐเข้าไม่ถึง เช่น การควบคุมยาสูบ (ซึ่งมีผู้เสียชีวิตปี 2567 กว่า 70,795 ราย) การช่วยคนไร้สิทธิ และการจ้างงานคนพิการ การเปลี่ยนผ่านนี้อาจทำให้ สสส. กลายเป็นหน่วยงานราชการที่ขาดความคล่องตัวในการตอบสนองต่อปัญหาใหม่ๆ อย่างรวดเร็ว